Gdyby przywołane w tytule słowa Sokratesa były prawdziwe (a jest to prawdopodobne) oznaczałoby to, że warto starać się poszerzać wiedzę o sobie samym. Rzeczywiście, im wyższy poziom samopoznania i większa samoświadomość tym większe możliwości samorealizacji i spełnienia w życiu. Psychologia jest nauką, która odkrywając i opisując mechanizmy rządzące ludzką psychiką i zachowaniami daje szanse na wzrost rozumienia siebie. Wypracowała ona już wiele koncepcji człowieka. Najbliższa mi – holistyczna – ujmuje istotę ludzką jako całość, jako system ściśle powiązanych ze sobą elementów wzajemnie na siebie oddziałujących. Równowaga między poszczególnymi sferami: fizyczną, psychiczną (mentalność i emocje) oraz duchową pozwala na optymalne funkcjonowanie. Jak widać, sfera poznawcza to tylko jeden z obszarów życia psychicznego człowieka. I na nim w pierwszej kolejności się skupimy. Następnie spróbujemy przyjrzeć się dokładniej poszczególnym procesom i zniekształceniom poznawczym. A jeszcze później zajmiemy się kolejnymi zagadnieniami z dziedziny psychologii. I to wszystko w odniesieniu do tradingu :)

A zatem, czym są procesy poznawcze? I jak to wszystko działa?

Procesy poznawcze pozwalają ludziom zdobywać wiedzę o otoczeniu i utrwalać ją. Są niezbędne w procesie komunikacji i podejmowania decyzji. Do podstawowych procesów poznawczych człowieka należą: percepcja, pamięć, uwaga i myślenie. Obserwując świat i kategoryzując napływające zeń informacje człowiek tworzy w postaci pojęć reprezentacje napotkanych obiektów w swoim umyśle oraz przechowuje je we wspomnieniach, a zdobywaną i gromadzoną wiedzę wykorzystuje w odniesieniu do pojawiających się w życiu nowych sytuacji.  Z perspektywy psychologii poznawczej człowiek jest jednak "skąpcem poznawczym". Oznacza to, że stara się oszczędzać swoje zasoby poznawcze i raczej unika przetwarzania wszystkich napływających informacji, a myśląc posługuje się algorytmami i heurystykami. Pierwsze w dużej mierze prowadzą do właściwych rozwiązań, ale wymagają analizy i refleksji. Drugie będąc „myśleniem na skróty” pozwalają zaoszczędzić czas i energię, ale skutkują zazwyczaj  nieadekwatnym odbiorem rzeczywistości i błędnymi wnioskami. Niestety w sytuacji braku pewności i dużej ilości napływających informacji heurystyki są chętniej „wybierane” i prowadzą do kolejnych nieprawidłowości w myśleniu. Daniel Kahneman i Amos Tversky  w latach siedemdziesiątych XX wieku przeprowadzili badania pokazujące w jaki sposób opisane przez nich heurystyki (zakotwiczenia, dostępności i reprezentatywności) wpływają na ludzkie myślenie. Każda z tych heurystyk generuje konkretne błędy w logicznym myśleniu. Tego rodzaju błędy we wnioskowaniu i interpretacji noszą miano zniekształceń poznawczych. Mają one charakter uniwersalny, czyli występują u prawie wszystkich ludzi. Okazuje się również, że często jedna myśl może zawierać w sobie kilka błędów w myśleniu. Co więcej, zniekształcenia poznawcze wpływają nie tylko na myślenie. Oddziałują one również na sferę emocjonalną (zwykle negatywnie) oraz na zachowanie (zazwyczaj wzmacniając nieadaptacyjne zachowania). Stąd umiejętność identyfikacji konkretnych błędów w myśleniu wydaje się kluczowa w procesie zmniejszania ich wpływu na funkcjonowanie. Chociaż sama świadomość istnienia zniekształceń poznawczych to dopiero pierwszy krok w kierunku konstruktywnego radzenia sobie z nimi.

A jak to się ma do tradingu?

Trading to aktywność, do której ludzki umysł zupełnie nie jest przygotowany. Funkcjonowanie w tym odmiennym od zwykłej codzienności środowisku jest ogromnym wyzwaniem dla człowieka. Dochodzi do tego jeszcze presja czasu oraz inne wymagania wewnętrzne i zewnętrzne. Wymienione czynniki tworzą idealne warunki do sięgania po heurystyki, a tym samym do myślenia zniekształconego przez różnego rodzaju błędy. Zazwyczaj skutkuje to niewłaściwymi decyzjami i szeroko rozumianymi stratami (emocjonalnymi, finansowymi, zdrowotnymi). Stąd nasz pomysł, by na początek w różnorodny sposób przybliżać kwestie zniekształceń poznawczych, a dzięki temu zwiększać Waszą samoświadomość i możliwości neutralizacji błędów w myśleniu. Chcemy zacząć od silnego i wpływającego na funkcjonowanie traderów efektu wyniku. Potem opowiemy o innych. Mamy nadzieję, że pomoże Wam to w identyfikacji zniekształceń w swoim myśleniu, zmniejszania ich wpływu i podnoszeniu jakości Waszego tradingu (i życia).

Marta Sokołowska

Psychoterapeuta z bogatym doświadczeniem zawodowym. Traderka korzystająca z wskazówek Niala Fullera. Opracuje ćwiczenia z psychologii tradingu oraz diagnostykę psychologicznych uwarunkowań tradingu.